TARIMDA ENERJİ BAĞIMSIZLIĞI, GIDA BAĞIMSIZLIĞIDIR

 

TARIMDA ENERJİ BAĞIMSIZLIĞI, GIDA BAĞIMSIZLIĞIDIR
→ Enerji maliyetini yönetemeyen ülke, gıda fiyatını da yönetemez

Gıda arz güvenliği sadece üretim kapasitesine değil, üretimin enerjiye olan bağımlılığına da bağlıdır. Çünkü tarımda enerji, tarlada suyun akışı, serada sıcaklığın dengesi, gübrenin üretimi, ürünün taşınması ve soğuk zincirin devamı demektir. Enerji maliyeti kontrol altına alınmadığında, gıda fiyatı kalıcı olarak düşürülemez, çünkü her kalem girdi zincirinin en kritik halkası enerjiye bağlıdır. Bu nedenle tarımda enerji bağımsızlığı, aslında gıda bağımsızlığının teknik omurgasıdır.

Birinci gerçek: Sulama ve seracılıkta enerji maliyeti doğrudan fiyatlara yansır. Elektrik tarifelerindeki artış, su pompalarının ve seraların işletme giderlerini doğrudan yukarı çeker. Türkiye’de modern sulama sistemleri yaygınlaşsa da enerji girdisi hâlâ toplam maliyetin yüzde 25–30’unu oluşturur. Bu yük, özellikle yaz aylarında pik yapan tarımsal üretim dönemlerinde fiyat istikrarını bozar. Seracılıkta enerji giderleri, ısıtma ve aydınlatma nedeniyle çok daha yüksek seyreder. Enerji fiyatı arttığında üretici değil, tüketici zamla karşılaşır.

İkinci gerçek: Gübre ve lojistik, enerjiye bağımlı iki kritik bileşendir. Azotlu gübrelerin üretiminde doğalgaz, hem hammadde hem enerji kaynağıdır. Bu bağımlılık, küresel enerji krizlerinde girdi maliyetlerini katlar. Aynı şekilde ürünün tarladan pazara ulaşması, mazot ve taşıma altyapısına dayanır. Taşımada yaşanan enerji şokları, yalnızca navlun maliyetini değil, ürün kaybı ve fire oranlarını da artırır. Yani enerji dalgalanması, hem üretim hem dağıtım aşamasında iki yönlü bir maliyet baskısı yaratır.

Üçüncü gerçek: Fosil bağımlılığı, arz şoklarında maliyet patlaması üretir. Tarımsal üretim sistemleri, özellikle dışa bağımlı enerji yapısında kırılgandır. Küresel enerji krizlerinde mazot sübvansiyonu yapılmadığında, traktör yakıt maliyeti katlanır; yapılan sübvansiyon ise bütçe açığına dönüşür. Yani sistem bir yerde kırılır. Çözüm, enerjiyi ucuzlatmak değil, enerji bağımsızlığını artırmaktır.

Çözüm paketi, üç sütun üzerine kurulmalıdır:
Birincisi, Tarımsal Enerji Verimliliği Programı. Her tarımsal faaliyette enerji tüketim yoğunluğu ölçülmeli, verimlilik endeksi oluşturulmalı, düşük verimli sistemlere modernizasyon desteği verilmelidir.
İkincisi, Yerinde Yenilenebilir Enerji Üretimi. Güneş panelleriyle sulama, biyogazla ısıtma, rüzgar mikro türbinleriyle enerji kendi sahasında üretilmeli. Böylece üretici enerji maliyetini kontrol ederken karbon ayak izini de azaltır.
Üçüncüsü, Tarife Teşviki ve Depolama Desteği. Tarım için özel zaman dilimli enerji tarifesi ve küçük ölçekli batarya depolama sistemleri desteklenmelidir. Bu, yalnızca üreticiye değil, ülkenin enerji yük eğrisine de katkı sağlar.

Enerji bağımsızlığı, gıda bağımsızlığının teknik adı ve ekonomik güvencesidir. Tarımda rekabet gücü artık sadece verimlilikte değil, enerji sürdürülebilirliğinde ölçülür. Gerçek enerji politikası, tarımı sübvanse etmek değil, tarımı enerji üreten sistem haline getirmektir.